Kleine snelle meisjes

Mijn schoen raakte af en toe het asfalt van de parkeerplaats aan de Ouderkerker plas. Wapperende haren geven mij het mooiste gevoel van de wereld. Gevoel van snelheid. Skeeleren zo snel als we konden, op toen nog 5 kleine wieltjes, uiteraard in magnifieke schaatsslag onder toeziend oog van de schaatstrainer. Écht skeeleren (niet met een schaatsslag) deden we stiekem in de weekenden, bij voorkeur urenlang! Mijn eerste helm was er eentje, die bij voorbaat al scheef zat en snel ergens op je achterhoofd verdween als je niet oplette. Dan niet te spreken over dat irritante kinbandje, waar je niet goed wist wat je mee moest. Het leek wel een spanband die als doel had in je kin te boren om je scherp te houden, dat je vooral niet op je kin moest vallen. Ik had zo’n lelijke joekel van een helm gekregen van mijn ouders, terwijl ik liever een open helm had gewild (die uit het stenen tijdperk), zodat mijn haren nog een beetje meer wapperden. Godzijdank hebben mijn ouders daar niet naar geluisterd.

Dan komt het moment dat je zelf gaat sparen. Mijn eerste aanwinst was een lust voor het oog. De ‘Met Stradivarius’. Een blauwe. Een rib uit mijn lijf, maar ik maakte de blits op de training, passend bij mijn snelheid. De helm viel, met mijn hoofd erin op het akelige afdalinkje van Brakel. Nadat alles geheeld was, direct naar de winkel voor een nieuwe ‘Stradivarius’. En de sporters onder ons weten wat het kost, al dat materiaal. Beteuterd weer een lening bij mijn ouders afgesloten en starend naar de bodem van mijn portemonnee.

Foto © Marice Daman ‘Kim MET Helm’ 

Hersenschudding

Vele jaren later, een dag vroeg in de voorbereiding, die ik nooit meer zal vergeten. Wat ben ik dankbaar voor de helm die ik heb gedragen. Vol adrenaline tijdens de training. Maar dan was er een klap. Er volgde complete stilte. Alleen maar rust. Ik probeer op te staan, maar voel mij intens moe. Ik weet mijn lichaam wil weer druk bewegen, wil actief zijn. Mijn wang die rust tegen het asfalt, verraadt dat ik niet in bed lig in een nare droom. Vreemd. Koud. Moe en zwaar. Het lukt omhoog te komen. Geen rare pijntjes. Waar ben ik? Wat zeggen ze? Ik hoor ze niet. Ietsje later zat ik op de bijrijdersstoel in de gloednieuwe auto van mijn vriend, maar naast mij zat niet mijn vriend. Wie weet heb ik toen mijn hand wel op de been van de trainer gelegd. Het zal mij vergeven zijn.

Er volgde een lange en nare tijd. Ik was mijn bedrijf pas gestart en in de afrondende fase van mijn specialisatie. Ik kon mij niet concentreren op mijn cliënten, op mijzelf. Ik voelde mij depressief en de hele wereld liep te zeiken. Ik ben een dame van de Amsterdamse oude stempel en dat betekent dat het vaak pas goed voelde als mijn training langer duurde dan 3 uur. Ik kon eigenlijk helemaal niets en had al moeite om uit bed te komen en een boodschap te halen. Ik schaamde mij ervoor. Ik heb veel hulp gekregen in die periode en ben blij dat ik doorgezet heb. Een leerzame en waardevolle tegenslag, die mij zelfs een stap verder heeft gebracht als sporter. Ik durf beter beslissingen te maken. Ik durf de inspanningen serieuzer te nemen. Ik durf beter te rusten.

Foto © Flitskabouter ‘Weer mee met de besten op de Alternatieve Elfstedentocht’ 

Blessures en Sportpsychologie

Ook als sportpsycholoog heb ik veel aan deze ervaring gehad, omdat ik mij heel bewust ben geworden dat er risico’s zijn verbonden als je niet fit aan de training verschijnt. Als sportpsycholoog probeer ik sporters en mensen uit het bedrijfsleven uit te leggen wat een stressprikkel met ons lichaam doet en het vergrootte risico op blessures en ziektes.


Afbeelding 3. Stress-blessuremodel van Williams en Andersen (in: Met vallen en opstaan van Bert de Cuyper, 2006)
 

Zie afbeelding 3 voor het sportpsychologische model van Williams en Andersen (in de Cuyper, 2006). Ons lichaam maakt fysieke veranderingen door als stressreactie. Dit is bijvoorbeeld dat de bloeddruk en hartslag stijgen, de spijsvertering op een laag pitje komt te staan en dat je lichaam gaat zweten om af te koelen. Daarbij gaan de spieren zich aanspannen. De bijnieren gaan cortisol, ook wel het stress hormoon genoemd, aanmaken. Die ons lichaam helpt om goed te reageren op de prikkel. Dit hormoon heeft dus een heel goede functie.

Bij langdurige blootstelling aan stress is er sprake van een overactiviteit van ons lichaam. Je lichaam heeft dan een constante paraatheid en staat in de zogenaamde ‘fight-or-flight’ modus. Vechten of vluchten. Het overactieve lichaam maakt je dus kwetsbaarder voor ziektes en klachten.

In het stressmodel van Williams en Andersen, zie je dat potentieel stressvolle gebeurtenissen een stressreactie veroorzaken. Dit zijn bijvoorbeeld ongemakken uit het dagelijks leven, maar ook levensveranderingen van de sporter. Denk aan het overlijden van iemand in je omgeving. Echter ook leuke levensveranderingen als geboorte of verhuizing kunnen een stressreactie geven. Je kunt ook denken aan leuke levensveranderingen, geboorte of verhuizing.

Of een potentieel stressvolle gebeurtenis leidt tot een blessure is afhankelijk van de intensiteit van de stressreactie. Wordt de situatie als bedreigend ingeschat door de sporter en welke fysiologische veranderingen spelen mee? Zoals eerder genoemd, verandert er onder stress van alles in het lichaam. Overmatige spierspanning kan bij een sporter leiden tot het oplopen van een blessure. Daarbij opgeteld kan de stressvolle situatie ervoor zorgen dat er een aandacht vernauwing plaatsvindt. Oftewel, belangrijke informatie uit de omgeving wordt minder snel opgemerkt. Een verminderde concentratie. Obstakels kunnen bijvoorbeeld onopgemerkt blijven door de sporter.

Volgens het model van Williams en Andersen, wordt de intensiteit van de stressreactie bepaald door een drietal categorieën van factoren. De eerste zijn de persoonsvariabelen. Zo verschilt iedere sporter qua persoonlijkheid en hoe hij of zij omgaat met problemen. De ene persoon is wat angstiger aangelegd dan de ander. Ook heeft ieder een voorkeur als het gaat om het richten van aandacht. We leren onze aandacht te switchten, maar onder stress schieten we vaak in onze voorkeursstijl. Een voorbeeld is bijvoorbeeld iemand met de voorkeur om de aandacht smal en naar buiten te hebben gericht. Als deze persoon aan het autorijden is en niet goed switcht, dan kan hij bijvoorbeeld zo gefocust zijn op zijn voorganger, dat hij een rood stoplicht over het hoofd ziet.

De tweede categorie factoren gaan over de stressgeschiedenis. Dit zijn bijvoorbeeld eerdere blessures. Daarbij is het heel belangrijk om er fysiek en mentaal goed klaar voor te zijn als je weer gaat sporten na een blessure.

De derde categorie zijn de draagkrachtfactoren. Als sportpsycholoog probeer ik mijn sporters dan ook te leren onderzoeken hoe zij belastbaarder worden. Ik hecht heel veel waarde aan zelfkennis. Als sporter heb ik dat zelf niet altijd goed aangepakt. Zo keek ik vaak naar wat anderen deden qua arbeid en hield mij aan die Amsterdamse mentaliteit die ik eerder noemde. Naar ploeggenoten die 40 uur werkten en alsnog wisten te presteren. Ik veranderde mijn eigen norm en vergat te kijken naar de intensiteit van mijn werk en eigen belastbaarheid.

Blessurepreventie

Jezelf beschermen tegen blessures en je lichaam meer draagkracht geven, zit hem in een gezonde levensstijl. Als sporter is overmatige spanning van de spieren vervelend, omdat de bewegingen die nodig zijn om te presteren niet goed uitgevoerd kunnen worden en meer kans hebben te beschadigen. Dit dienen sporters dan ook zo veel mogelijk preventief en actief aan te pakken. Voldoende slapen en onderzoeken welke voeding goed bij je past. Ook is het belangrijk dat je een opvangnet hebt, steun van mensen in je omgeving die je helpen bij vervelende situaties en dingen die je niet zo goed kunt. Uiteraard past hier ook bij dat je de tijd neemt voor actieve en passieve ontspanning door tijdig hersteltrainingen te plannen en de masseur en fysio te bezoeken. Ook vergroot je de draagkracht door je mentale vaardigheden te trainen. Kennis van je persoonlijkheid, met zijn sterktes en zwaktes, zorgen ervoor dat je sneller leert anticiperen op stressvolle situaties. Een regelmatig bezoek aan de sportpsycholoog hoort bij je onderhoud. Zorgen dat je fysiek en mentaal klaar bent om te trainen vormt dus de basis voor je veiligheid.

Veiligheid

Dat brengt mij natuurlijk ook even terug op de omgeving waarin ik dit artikel schrijf, de blog van Cádomotus. Na mijn eigen blessure begrijp je dat ik niet tegen de invoer van de helm binnen het marathonschaatsen was. Volgens sportzorg.nl  lopen er per jaar 76.000 mensen een hoofdblessure op tijdens het sporten. Het bezoek aan een symposium over hoofdblessures opende ook mijn ogen. Wat weten we nog maar weinig van de gevolgen van hoofdletsel. We spreken vaak heel stoer over onze ongelukken. Ik weet dat voetballers niet raar op kijken als ze ‘sterretjes’ zien en na een botsing gewoon weer verder voetballen. Dat dit ook al een hersenschudding is, wordt nog niet beseft. Heb jij de app over hoofdletsel al eens bekeken?

Ik ben blij dat de helm haar intrede doet in het schaatsen. Echter vond ik de timing van de invoer niet prettig, omdat het materiaal achterliep op mijn wensen. Ik voelde mij absoluut nog niet safe met het bestaande materiaal. De helm schoof over mijn hoofd. Ook liet de uitstraling wat te wensen over, waardoor ik mij minder op mijn gemak voelde.

Sinds de komst van de comfortabele Omega van Cádomotus, draag ik altijd een helm tijdens het schaatsen. Ik voel mij weer net als vroeger met mijn splinternieuwe helm: voorbereid, zorgeloos gefocust, vol zelfvertrouwen en snel (vanwege dat mijn staart zo lekker kan wapperen ;-). Deze keer zien we ook wat minder snel de bodem van onze portemonnee, dankzij de ‘crash replacement’ regeling. 

Over de auteur: Kim Muusse behaalde vorig jaar haar specialisatie aan de VSPN (Vereniging voor SportPsychologie Nederland) en heeft een studieachtergrond in de klinische psychologie en bewegingswetenschappen. In 2013 is zij begonnen met het opstarten van haar eigen praktijk, MaxiMental. Ze coacht mensen die beter willen presteren in hun sport of op het werk. Kim combineert haar werk als sportpsychologe met een sportcarrière als marathonschaatsster binnen de Nederlandse Topdivisie. Nummer 53 heeft diverse podiumplekken behaald op natuur- en kunstijs. Zij komt uit voor de formatie van schaatsteam KOGA en is inmiddels bezig aan haar dertiende schaatsseizoen.

Foto © Flitskabouter ‘Aan de start voor de KPNCUP in Utrecht’